Tütünde Gübreleme

    Tütün bitkisi tarla devresinin kısalığına rağmen, topraktan kaldırdığı besleyici maddelerin miktarı bakımından gübrelemeye ihtiyaç gösteren bir bitkidir. Organik ve bilhassa suni gübrelerin gelişigüzel kullanılması sonucu aşırı gelişme, yaprakların kabalaşması, kurutmanın zorlaşması ve kalitenin düşmesinden korkulduğundan her tip toprağın hatta her tarlanın kendi özelliğine göre bir gübre karışımı (tercihen organik gübreler) tavsiye edilir. Fazla gübreleme ve sulamada bitki fazlaca gelişir ve yapraklar irileşir. Tütün kırım olgunluğuna gelemez. Sıcaklıkların bastırmasıyla yeterli suyu bulamayan bitkide solgunluk ve pörsüme başlar. Kalite tütünlerimiz, orta kuvvetteki tarlalara sık dikim yapmak suretiyle ve yazın kuraklığının da etkisi ile büyüme ve gelişmeyi sınırlayıcı şartlar altında yetiştirilir. Yüksek kaliteli Türk tütünü yetiştirilen topraklara gübre çok itinalı olarak verilmelidir.

     Bu itibarla gübre ihtiyacı bakımından tütünlerimizin iki kategoriye ayırmamız uygun olur.

     1- Geniş mesafelerle dikilen iri veya orta yapraklı, nikotini yüksek ve kuvvetli (normal) büyüyen ve gelişen (Puro, Tömbeki, Virginia, Burley, Hasankeyf, Trabzon vb.) tütünler kuvvetli toprakları tercih ettikleri gibi bunların bolca gübrelenmesinde hiçbir sakınca yoktur.

    2- Dar mesafelerle dikilen orta veya küçük yapraklı, nikotini az ve büyüme ve gelişmeyi sınırlayıcı koşullar altında büyüyen (Samsun, Basmalar-İzmir, G.Hacıköy- Bafra, Marmara Bölgesi tütünleri vb.) kalite tütünleri ise tam tersine orta kuvvetteki topraklarda hafif ve dikkatli bir gübrelemeye ihtiyaç gösterirler

tütünde gübreleme
tütün fideliği, tütünde gübreleme

      Tütün tarımında gübre çeşidi ve ne kadar kullanılacağının tespiti ve tavsiyesi önemli bir konudur. Bu işte toprağın, tütün çeşidinin ve iklimin özelliklerini göz önünde tutmak ve bilhassa kalite tütünlerimizde, niteliklerini ve kimyasal içeriklerini bozmamak koşulu ile verimin belirli bir sınıra kadar arttırılması için N(azot)-P(fosfor)-K(potasyum) gibi başlıca mineraller ile iz minerallerin en uygun birleşimleri verilmelidir. Tekel Tütün Enstitülerinin, tütün bitkisinin topraktan kaldırdığı mineral maddeleri tespit etmek amacıyla yaptığı deneme sonuçları tabloda verilmiştir. N, P, K, Ca mineral maddeleri bütün elemanlarıyla birlikte kaldırılan (kg/da) ifade eder.

      Tütünün besin ihtiyacı, toprağın organik  veya kimyevi gübreler vasıtasıyla gübrelenmesi ile giderilir.

      Organik (Ahır) Gübreler:  Ahır gübreleri bir yandan bitkilerin gelişmesi için gerekli olan bazı maddeleri saklarken diğer yandan da toprağın yapısını tarım için en uygun hale getirir. Ahır gübrelerinin bitkilere sağladığı besin elementleri bakımından suni gübreler gibi tek yönlü değildir. İçerisinde birçok besin elementleri bulundurmaktadır. Hayvanlar yedikleri yemlerdeki besin maddelerinin ancak %45 ‘inden yararlanabilirler. Yemdeki bitki besin maddelerinin yarısından fazlası dışkı ile ahır gübresine geçer. Ahır gübreleri, besin maddelerinden dolayı bitkiler için zengin bir besin maddesi deposudur. Hayvanın cinsine ve yapısına, hayvana yedirilen yemin miktarı ve besin değerine, hayvanların yemden yaralanma durumuna, hayvanların gördüğü işe, kullanılan yatakların cinsine ve miktarına ve gübrenin saklanma tekniğine göre gübrelerin besin değerleri değişkenlik gösterebilir. Kuru çiftlik gübrelerinde N (%1,5-2), P (%1,5), K (%1,5-3) besin maddesi oranları kabul edilebilir.

      Kalite tütünleri 1-1,25 ton/dekar (tercihen koyun-keçi gübresi) olgunlaşmış ahır gübresi, iri yapraklı ve yüksek nikotinli tütünlere bol miktarda gübre kullanılır. Ahır gübresi kullanmak toprak yapısı için ideal olmasına rağmen, tarlaya ulaşımı, işçiliği ve homojen dağılımındaki zorluklar tütüncü köylülerimiz tarafından çok fazla tercih edilmemektedir.

    Kimyevi Gübreler: Bileşiminde azot, fosfor ve potasyum gibi bitki besin maddelerinden birini veya birkaçını bir arada bulunduran gübrelere denilmektedir. Halk arasında “ suni gübre “ veya “kimyevi gübre” diye adlandırılan gübrelerin değeri doğrudan doğruya bünyelerindeki besin maddesi miktarları ile ölçülmektedir.

    Kimyevi gübreler içerisindeki bitki besin maddelerinin çeşidine göre;

1. Azotlu gübreler      

2. Fosforlu gübreler           

3. Potasyumlu gübreler

4. Kompoze gübreler diye sınıflandırılır. Tütün tarımında en fazla kullanılan mineraller azot, fosfor ve potasyumdur. Bu üç mineralin içinde bulunduğu kompoze gübreler yaygın olarak kullanılmaktadır. 

tütün dikim makinesi, tütünde gübreleme
tütün çapa dönemi, tütünde gübreleme

     Kompoze Gübreler: Kompoze gübreler birden daha fazla bitki besin maddesini bir arada bulunduran gübrelerdir. Kompoze gübrenin içerisindeki bitki besin maddeleri sırası ile azot, fosfor ve potasyumdur. Bu besin maddeleri % olarak ifade edilmektedir. Gübre ambalajları üzerinde bulu­nan üç rakam % olarak karışım içerisindeki N, P, K'yı gösterir. 15–15–15 olarak bilinen ve tütüncü yörelerde en çok kullanılan kompoze gübrelerin 100 kg içinde 15 kg azot, 15 kg fosfor ve 15 kg da potasyum bulunur. Burada bilinmesi gereken önemli nokta ambalajlar üzerinde gösterilen P ve K’nın saf fosfor ve potasyum olmadığı­dır. 

       Ege Bölgesinde arka arkaya tütün dikilen tarlalara  dikimden 1-2 hafta önce 15-20 kg/dekar 15-15-15+ME ile 5-10 kg/dekar potasyum sülfat gübreleri (granül) karıştırılarak verilmektedir. Sözkonusu gübreler birkaç haftada bitki için kullanılabilir duruma geldiğinden, tütün dikim tarihleri ile gübreleme uyum içinde olmalıdır. İzmir menşei tütünlerin düşük nikotinli olması istenen bir özelliktir. Fazla verilecek azot İzmir Menşei tütünün kalitesini düşürüp, nikotin oranını artırır. Sigara harmanları için istenmeyen bir ürün olacağından pazar kayıpları yaşanabilir.  

      Tütün dikiminde can suyu ile beraber hümikasit, suda eritilmiş toz gübreler de verilebilmektedir. Tütünlerin çapa döneminde büyüme ve gelişme geriliği görülürse Ege Bölgesi tütünleri için yapraktan kristal formda (toz) 300 gram/dekar potasyum nitrat 100 litre suya karıştırılıp 10 gün ara ile 1-2 defa verilebilir.