Tütün Dikme Makinesi

Domates, biber, patlıcan, laha­na gibi bazı sebzeler ile tütün, önceden fideliklerde yetiştirilen fidelerden üretilmektedir. 2011 yılında Ege bölgesinde yaklaşık 637 bin dekar alanda tütün dikilmiştir. Eğimli, traktör giremeyecek alanlar ile küçük alanlarda zorunluluktan dolayı elle dikim yapılmış, bunun dışındaki alanların tamamında makineli dikim gerçekleşmiştir.

Tütün fide dikim makinesiyle taşlık, yüzlek, ana kayanın yüzeye yakın olduğu topraklarda tütün dikimi müm­kün olamamasına rağmen nispe­ten derin, taşsız, kır yamaç ve­ya kır taban arazide tütün fideleri makineyle dikilmektedir. Fi­de dikiminin makineli yapılmasının belli başlı nedenleri şunlardır.

 

-Makineyle dikimde dikim masrafı azaldığından üretim maliyetleri düşmektedir.

-Makineyle dikimde kısa zamanda daha fazla alanda dikiliş yapıldığından, bahar yağmurlarının dikimi aksatması engellenmektedir. Kısa zamanda daha fazla iş yapılmaktadır.

İyi bir fide dikiminde şu hu­suslar aranır:

-Dikim sırasında fideler zede­lenmemelidir. En fazla % 1 fide zedelenmesine izin verilebilir.

-Fideler dik konumda ve kök­leri yukarı bükülmeden toprağa yerleştirilebilmelidir. Dikilmiş fidenin düşeyle yapmış olduğu açı en fazla 30 dereceyi geçme­melidir.

-Tütün fideleri eğik olmayan düzgün bir gövde yapısına sa­hip olmalı, boyları kök boğazından itibaren 12 cm'den küçük olmamalıdır.

-Fide, dikimde toprağa sıkıca bastırılmalıdır. Dikimden sonra fideyi topraktan çıkarabilmek için gerekli en az kuvvet 0,3 kg olmalıdır. Bu kuvvette kök top­raktan çıkmamalı, daha önce yapraklar kopmalıdır.

- Fide tutma oranı %90-95'i bulmalıdır.

-Dikim sırasında fideye can suyu verilebilmelidir. Tütün fidesi dikiminde 1 m sıra üzeri mesafeye akıtılan su 0,4–0,8 litre arasındadır. Elle dikimde ibrik­le-hortumla can suyu vermede, suyun di­kilen bitkinin yapraklarına değdirilmeden, fidenin dikildiği karığa-çiziye verilmesi gerekir.

tütün dikme makinesi, tütün dikimi, tütün işçileri

Tütün fidesi dikim makinesinin belli başlı organları şunlar­dır:­

-Çizi-karık açıcı

-Fide dikim elemanı

-Fide baskı tekerlekleri

-Çizi-karık kapatıcıları

-Can suyu verme düzeni

Çizi açıcının toprakta açtığı çizi dikdörtgen profilli ol­malıdır. El ile fide dikiminde baskı fidenin yeterli derinliğe yerleştiril­mesi oldukça zor olduğu gibi, fide köklerinin yukarı kıvrılma tehlikesi daha çoktur. Çizi açı­cılar 20 cm derinliğinde 8 cm genişliğinde çizi açabilmelidir. Çizi açıcıyı çatıya bağlayan kelepçeli bağlantı ile dikim derin­liği kademesiz ayarlanabilir.

Çok sıralı fide dikim makineleri genellikle asma tip olarak imal edilirler. Fidelerin fide di­kim organlarına verilmesi elle yapılır. Tam otomatik fide di­kim makineleri henüz yaygın olarak kullanılmamaktadır. Fide dikim organları genelde diskli veya kıskaçlı tiptedir. Tütün fidesi dikiminde dar sıra üzeri bitki mesafesi istendiğin­den, diskli fide dikim organları daha elverişlidir. Gerçekten, sı­ra üzeri fide mesafesinin kır ta­ban arazide 4 cm; kır arazide 5–6 cm olması istenir. Ancak uygulamada 10–15 cm. aralıklarla dikim yapılmaktadır. Kır arazide sürüngen hız vites düzeni olma­yan bir traktörle de fide dikimi yapılabilir.

Fide dikim makinelerinde birbirlerine değ­me noktasında 18 derecelik bir açı yapacak şekilde çatıya yataklandırılmış olan diskler, 2 mm kalınlığındaki fibroser kod 600 (cam elyaf takviyeli polyes­ter) den yapılmıştır. Disk çapı 460 mm. dir.

tütün dikme makinesi
tütün dikme

Tütün fidesi dikim makinesi üzerinde oturmakta olan dikim işçisi tarafından, disklerin açık olduğu üst taraftan kökü yukarı­da olarak diske verilen fide, iki disk arasında sıkıştırılarak aşağı indirilip, çizi açısının oluşturduğu ve içine can suyunun akıtıldığı çiziye yerleştirilir.  Daha sonra fide, her iki taraftaki baskı tekerlekleri tarafından yandan bastırılarak toprağa sıkıştırılır.

Tütün fidesi dikim makinelerinde kullanılan baskı tekerlek­leri yatayla 66 derecelik açı yapacak şekilde çizinin iki yanın­dan ilerleyerek dikilmiş fideleri bastırırlar. Tekerlek çapı 420–428 mm, tekerlek yanak genişliği 60–65 mm ve iki teker arasında­ki açıklık 60–70 mm. dir. Bu aralık fidenin büyüklüğüne ve toprağın kabarıklığına göre ayarlanabilir.

Otomatik can suyu verme dü­zenleri tütün fidesi için uygun olmadığından, ülkemizde imal edilen makinelerde sürekli (de­vamlı) akışlı can suyu verme düzenleri kullanılır. Su deposu­nun hacmi 210–250 litredir. Musluklar tam açıkken 1 m. sı­ra üzeri mesafeye akıtılan su 0,4–0,8 litredir. Bir depo su 5–15 dakika gibi kısa sürede bo­şaldığından, depoya su ikmali yaparken dikim makinesinin bekleme süresini ortadan kaldır­mak için, Ege Bölgesi dikilişlerinde kullanıldı­ğı gibi, yüksek bir yere konul­muş 2,5–3 tonluk bir su tanke­rinden l 'lik lastik bir hortumla dikim makinesi deposuna su ik­mali yapılır(*).

Taş­lık, yüzlek, ana kayanın yüzeye yakın olduğu toprakların dı­şındaki topraklarda, elle dikim yerine tütün fidesi dikim makinesi kullanmanın sosyal, tek­nik ve ekonomik avantajları bulunmaktadır;  Makineyle tütün fidesi dikimi elle dikime göre insan işgücü gereksinmesini azaltır, işleri kolaylaştırır. Taşlık ve yüzlek olmayan topraklarda makineyle dikimde fide dikiminin gerekleri daha iyi yerine getirilir.

 

Teknik yönden makineli dikimin elle dikime göre üstünlükleri şunlardır:

 

Elle dikimde baskı (plantuvar) ile açılan yuva konik şekilli ol­duğundan fidenin ye­terli derinliğe yerleştirilmesi ol­dukça zor olduğu gibi, fide kök­lerinin yukarı kıvrılarak kurak­lıktan etkilenme tehlikesi daha çoktur. Makineyle dilimde bu tehlike azalır. Makineli dikimde can suyu fi­de dikilmeden önce çiziye akı­tıldığından fidenin can suyun­dan yararlanma olanağı daha fazladır. Elle dikimde fide dikil­dikten sonra can suyu verildi­ğinden, can suyu vermede usta bir işçinin kullanılmaması ha­linde, yüzeyde kaymak tabakası oluşmaktadır. Fide yapraklarına su sıçradığı takdirde, bu su yap­raklara zarar verip, yaprağı top­rağa yapıştırabilir.

Makineli dikimde can suyu­nun etkinliği nedeniyle bitki, sersemliği birkaç günde atla­tır.

Makineli dikimde, işler çabuk yapılabildiğinden dikimde ge­cikmeden doğabilecek zararlar ortadan kaldırılır.

Ege bölgesi tütünleri için 5 sıralı tütün dikim makineleri kullanılmaktadır. Traktör giremeyecek durumda olan, yüzlek, taşlık veya küçük parça tarlaların haricinde tütün dikim işleri makine ile yapılmaktadır. Çeşitli tarım aletleri üreten firmaların tütün fide dikme makinesi kullanılan Denizli’de, yeni makineler 3.000–3.500 TL. arasındaki fiyatlarda satılmaktadır. Makineli dikimde normal tarla ve hava şartlarında aynı gün 5-6 dekarlık dikiliş yapılabilmektedir. Bu anlamda büyük dikilişler,  kırım zamanı eller aynı zamanda olgunlaşacağı için tam olgunlukta kırım yapılabilecek miktarda dikim yapmak kaliteli üretim yapma koşullarındandır.

 

*İsmet ÖNAL Prof. Dr. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Tarım Makineleri Bölümü